14-4-2026
Hoe verduurzaam je een woning? Stap 3: Duurzame warmte
In stap 1 en 2 (zie mijn eerdere artikelen) hebben we de warmtevraag van de woning zo veel mogelijk beperkt door goed te isoleren en luchtdicht te bouwen. Hierdoor zijn kleinere installaties nodig om de woning van energie te voorzien. Deze zijn goedkoper en minder milieubelastend. Je ziet hier dus het belang van een goed doordacht plan. Je krijgt geen spijt omdat je eerder een veel te grote en dure installatie hebt gekocht.
Dit artikel gaat over het op een duurzame manier maken van en omzetten van energie in een woning. Met duurzame energie wordt volgens de energielabelmethodiek bedoeld:
Energie met een rendement boven de 100% – Hierbij krijg je meer nuttige energie terug dan je erin stopt. Een voorbeeld hiervan is een warmtepomp, die warmte uit de lucht, bodem of water haalt.
Energie uit onuitputtelijke bronnen – Dit zijn natuurlijke energiebronnen die niet opraken, zoals zon en wind. Denk aan zonnepanelen voor elektriciteit en zonneboilers voor warm water.
Andere erkende hernieuwbare energiebronnen, zoals biomassa en industriële afvalwarmte (warmtenet), worden minder vaak toegepast in woningen. Dit artikel beperkt zich tot individuele oplossingen per woning.
Deze twee type bronnen gebruiken we voor drie zaken in een woning:
Het verwarmen van de woning
Het verwarmen van sanitair water
Het opwekken van elektriciteit voor gebruik van de woning
Duurzaam verwarmen
Je kunt je huis op veel manieren duurzaam verwarmen. De meest duurzame manier is op dit moment met een warmtepomp. Dat komt omdat een warmtepomp een gemiddeld jaarrendement van wel 400% kan halen. Hoe een warmtepomp werkt, kan Het Klokhuis (altijd goed) veel beter uitleggen dan ik.
Warmtepompen heb je in verschillende types:
1. Lucht- lucht warmtepomp: hierbij haalt de warmtepomp de energie uit de buitenlucht, en geeft deze aan de binnenlucht af. Een lucht lucht warmtepomp staat beter bekend als airco.
2. Een lucht-water warmtepomp: Ook hierbij is de bron de buitenlucht, maar dit systeem geeft zijn warmte via een warmtewisselaar af aan het CV water.
3. Een water-water warmtepomp: Deze zijn er in verschillende uitvoeringen. De meest voorkomende is met een put van soms wel een paar 100 meter diep. Hier haalt de warmtepomp zijn warmte uit de bodem. Zo’n 12 graden het hele jaar door. Door het moeten boren van deze put, is dit wel een duurdere optie. Het systeem werkt het hele jaar door wel efficiënter. Hierdoor is ook de besparing groter en hoeft het systeem minder hard te werken, wat de levensduur ten goede komt.
4. De hybride (lucht-water)warmtepomp. De warmtepomp draait als hoofdverwarmer. Alleen als het koud wordt, springt de CV ketel bij. Warm tapwater wordt nog steeds door de CV ketel gemaakt. Persoonlijk ben ik geen fan van de hybride oplossing. Daarover in een ander artikel meer.
Verschillende typen warmtepompen uitgelegd (bron: warmtekoudeopslag.info)
Een warmtepomp werkt anders dan een cv-ketel. Daarom is het belangrijk om met de volgende zaken rekening te houden:
Het warmteverlies van de woning bepaalt hoeveel energie nodig is. Wat je huis aan warmte verliest, moet de warmtepomp weer aanvullen om de temperatuur constant te houden.
Een warmtepomp is er goed in het op temperatuur houden van een woning, maar minder goed in het opwarmen ervan: In tegenstelling tot een cv-ketel, die snel veel warmte kan leveren, werkt een warmtepomp met een lager vermogen. Dit is prima voor het behouden van een comfortabele temperatuur, maar minder geschikt voor snelle opwarming.
Een warmtepomp werkt het efficiëntst met een groot afgifte-oppervlak: met een groot oppervlak, kun je op een lage temperatuur net zo veel warmte afgeven als met een klein oppervlak op een hoge temperatuur. Hoe lager de temperatuur van het verwarmingswater, hoe efficiënter de warmtepomp werkt. Daarom is een goed afgiftesysteem belangrijk. Een groot oppervlak, zoals vloerverwarming of veel grote radiatoren, zorgt ervoor dat de warmte op een lage temperatuur afgegeven kan worden. Dit bespaart energie en verhoogt het rendement. Een goed afgiftesysteem is ook waterzijdig ingeregeld.
Het minimale en maximale vermogen van de warmtepomp moeten passen bij de woning: Vaak wordt vooral gekeken naar het maximale vermogen, maar het minimale vermogen is net zo belangrijk. Is dit te hoog, dan gaat de warmtepomp in de lente en herfst steeds aan en uit (pendelen). Dit vermindert de efficiëntie en levensduur van de installatie. Dit werkgebied noem je het 'modulatiebereik' van een warmtepomp.
Duurzaam tapwater bereiden
We zijn met z'n allen nog behoorlijk gewend aan de combiketel. Deze maakt op moment van vraag water van 70 graden. Dat kan de gasketel, omdat deze een heel hoog vermogen van wel 25kW heeft. Met een elektrische oplossing gaat dit niet lukken. Daarom moeten we warm water gaan bufferen in een opslagvat. Dit buffervat kun je op verschillende manieren op temperatuur houden.
Met je warmtepomp: Hij schakelt dan met een klep of pomp tussen CV en tapwater bedrijf. De werking is exact hetzelfde. Het kan alleen zo zijn dat het tapwater naar een hogere temperatuur moet dan het CV water. In dat geval werkt de warmtepomp wat minder efficiënt.
Je kunt ook kiezen voor andere oplossingen voor warm tapwater bereiding:
Met een warmtepompboiler: De warmtepompboiler onttrekt de warmte uit de ruimte of buitenlucht en verwarmt hiermee een vat water. De principewerking is hetzelfde als van een lucht-water warmtepomp. Deze installatie staat helemaal los van de CV installatie.
Warmtepompboiler (links) en CV ketel (rechts) (bron: www.vaillant.be)
Met een zonneboiler: De zonnecollector wordt warm door de zon. Speciale vloeistof geeft de warmte af aan een groot vat. Een zonneboiler kun je ook aansluiten op het vat van je warmtepomp als deze daarvoor geschikt is. Zo hoef je minder elektrische energie te gebruiken om het water te verwarmen.
Vereenvoudigd principeschema van een zonneboiler voor tapwater en verwarming. (Bron: buitelaarengineering.nl)
Net verwarmen van tapwater met een 'normale' elektrische boiler wordt niet beschouwd. Deze verbruikt namelijk twee tot drie keer zoveel energie als een van de oplossingen hierboven beschreven. Uiteindelijk is de groenste energie, de energie die je niet gebruikt.
Elektriciteit opwekken
Als bekend is welke installaties er in de woning geplaatst worden, kan ook een schatting van het jaargebruik (kWh) worden gemaakt. Hierop kan een PV-installatie gedimensioneerd worden. Als de mogelijkheid er is, oriënteer dan de panelen oost-west. Dit zorgt voor een iets betere spreiding over de dag, en meer opwek aan de randen van de dag. Dit zijn de momenten waarop het meeste elektriciteit wordt gebruikt.
Mijn advies is altijd om een PV installatie aan te leggen die op jaarbasis opwekt wat je gebruikt. Op deze manier gebruik je in winter meer dan je opwekt, en wek je in de zomer meer op dan je verbruikt. Wat je met dit overschot kunt doen lees je in mijn volgende artikel over een slim huis.
Afschaffing saldering
Ook met de afschaffing van de salderingsregeling zijn zonnepanelen nog steeds een goed idee. Het Algemeen Dagblad kopte eergisteren zeer sensationeel dat "je zonnestroom straks niks meer waard is". Dat is niet waar. Een gemiddeld huishouden gebruikt 30% van de opwek als zelfconsumptie, en stuurt deze dus niet terug het stroomnet op. De sport is natuurlijk dit zelf zo hoog mogelijk te krijgen. Ik heb hier een simpele tool voor gemaakt, zodat je kunt zien hoe veel van je opwek je zelf gebruikt.
Conclusie
Er zijn talloze mogelijkheden om je huis duurzaam te verwarmen en warm water te maken. Maak een goed plan met een erkende installateur voor jouw specifieke situatie. Dat kan een compleet systeem zijn, of meerdere los opererende systemen. Iedere woning vereist maatwerk. Pas hier de zonnepaneel-installatie op aan, zodat je op jaarbasis zelfvoorzienend kunt zijn en van het gas af kunt.
"Maak een goed plan met een erkende installateur voor jouw specifieke situatie. Iedere woning vereist maatwerk."
Ik ga nog een keer een verdiepend artikel schrijven over warmtepompen. Wat zou je daarin terug willen zien? Laat het me weten!
